FRONTEX: EUROPESE GRENSBEWAKING EN HET VERZET ERTEGEN

Bijeenkomst met Amadou M'Bow, mensenrechtenactivist uit Mauretanië



detentiecentrum Mauretanië, deels bekostigd met Europese financiering


"Mauritania: Arrest and Collective Expulsions of Migrants Denied Entry into Europe", july '08 by Amnesty International (pdf)

Verslag Frontex-avond Amsterdam 11 Juni 2008

Esther & Vincent - all included
Rian - Stichting LOS
Amadou M'bow  -  Association Mauretanienne des Droits de l'Homme
Emmanuel Mbolela -  Association des Réfugiés et Demandeurs d'asile Congolais au Maroc

Inleiding
Er is weinig aandacht voor Frontex - het EU-agentschap voor de grensbewaking - binnen Nederland. Vorig jaar heeft Nederland een fregat toegezegd voor de controlles aan de Middelandse zee en de Atlantische Oceaan. De Koninklijke Marechaussee is betrokken bij het Rapid Border Intervention Team, gewapende opsporingsambtenaren die in de naaste toekomst ingezet gaan worden in ‘crisissituaties'. Wat zijn de gevolgen van de Frontex-operaties voor de migranten en vluchtelingen in Afrika? Welke steun wensen Afrikaanse activisten in hun verzet tegen de Europese migratiepolitiek?

Frontex komt voort uit het verlangen meer grip te hebben op 'grensbewaking, terrorisme en  grensoverschijdende criminaliteit'. In 2005 werd  Frontex operationeel. Frontex houdt gezamenlijke acties aan oost- en zuidgrens van Europa, doet aan opleiding van grensbewakers, maakt risico-analyses, doet onderzoek, heeft de beschikking over interventie-teams en materieel en  is actief met gezamelijke terugkeeroperaties. Toename budget van 1 miljoen in 2005 naar 80 miljoen in 2008. Inzet is met name aan zuidgrens Europa. Deels door de verscherping van de controlles zijn er volgens onafhaneklijke bronnen sinds 1993 meer dan 10.000 migranten overleden aan hun pogingen Frontex te omzeilen. Officieel zijn daar afgelopen jaren 50.000 migranten tegengehouden wat vragen oproept wat er met die mensen gebeurd is. Toch is het werk van Frontex betrekkelijk voor de instroom van migranten: slechts 10% van immigranten in Spanje en Italie komt met bootjes. De rest komt illegaal middels valse documenten of legaal met tijdelijk visum Europa binnen. Hoofdzakelijk per vliegtuig.


Nederland heeft meegewerkt aan Frontex-operaties op het gebied van identiteitsbewaking en deed mee aan drie zee-operaties. Nu is een Nederlands fregat toegezegd voor 2008. Kritiek gaat met name over vluchtelingen. Wie behandelt asielverzoek? Als de opvarenden voor de Afrikaanse kust worden onderschept en collectief teruggestuurd wordt de Europese asielprocedure opzij geschoven. Frontex schendt met deze aanpak het internationale vluchtelingenverdrag, het Schengenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Nederland stelt het fregat ter beschikking onder voorwaarde dat het recht op asiel-aanvraag overeind blijft. Frontex heeft de eis van Nederland ingewilligd dat als migranten asiel  aanvragen niet het Nederlands recht geldt - wat gebruikelijk is op Nederlandse boten - maar het recht van het land waar de patrouilleboot zich bevindt. Welk land is verantwoordelijk: land dat de patrouilles doet of land waar ze worden opgepikt?
Onderstaand zijn directe verslagen van de invloed van Frontex en van Europese akkoorden in Mali, Mauretanie en Marokko.

Frontex in Mali
In maart 2008 vond een bijeenkomst in Bamako/Mali plaats georganiseerd door de AME, de Association Malienne des Expulsés (vereniging van uitgezette Malinezen), waar All Included bij aanwezig was. Naast Frontex waren uitzettingen een belangrijk thema. Uitzettingen vanuit Europa maar ook vanuit Noord-Afrikaanse landen - Marokko, Algerije, Lybie - van hen die de overtocht naar Europa trachten te maken: de refoulements. Marokko stuurt terug naar Algerije, Algerije naar Mali. Vijf vrachtwagens met elk 50 mensen worden wekelijks in de Malinese woestijn gedumpt,  zonder geld, papieren en eten. De AME ondersteunt deze uitgezettenen. Drie soorten mensen leven daar in de woestijn onder erbarmelijke omstandigheden: migranten die geen geld heeft om naar dorp terug te keren, die uit schaamte niet terug kunnen keren en zij die een nieuwe poging gaan doen Europa vanuit daar te bereiken.
Langs de Mauretaanse en Algerijnse grens zijn zeventien vooruitgeschoven grensposten gelegerd die zijn betaald met Europees en Frontex geld. Deze lijn van grensposten doorkruisen de routes van mensen die richting Europa gaan. Met het geld zijn 4-wheel drives aangeschaft, motoren, nachtkijkers en communicatie-middelen. Frontex dringt steeds verder door in grenssystemen van Afrika. Volgens de AME is de clandestine migratie uit Afrika een logische consquentie van de verharding van het Europees migratiebeleid (geen visa, ed) . Meer mensen trachten nu via woestijn Europa te bereiken.

Frontex in Mauretanie
Amadou M'bow van de AMDH, de Association Mauretanienne des Droits de l'Homme , is in Europa op uitnodiging van een transnationale initiatief tegen Frontex (zie link onderaan verslag). Mauretanië zit in een moeilijke periode in ontwikkeling: schending van mensenrechten, uitzettingen en verdwijningen. Begin augustus 2008 vond er een staatsgreep plaats. De mensenrechtenorganisatie AMDH is in 1991 opgezet. In Noord-West Afrika is er een commissie voor mensenrechten welke verschillende Afrikaanse staten verenigt. Er is hier een mogelijkheid voor NGO's om klachten in te dienen jegens overheden. De AMDH heeft dit gedaan heeft mbt asielrecht van Mauritaniers. Tevens zijn er goede contacten met Amnesty International.

Mauritanie heeft een kust van 780 km en van oudsher goede contacten met de EU ivm visvangst. In augustus 2005 vond er eveneens een militaire coup plaats waarna alle EU- en Wereldbank-hulp werd opgezegd. Op de grote behoefte aan erkenning door Mauretanie is Spanje ingesprongen. Uit een terugnameovereenkomst (van Mauretaniers zonder papieren uit Spanje) zijn detentiekampen in Mauritanie voortgekomen. Na dit akkoord heeft de EU in Mauritanie weer contact aangeboord en heeft de Wereldbank weer investeringen in gang gezet. Zo profiteren -vaak corrupte - Noordafrikaanse staten van Europese gelden: economische investeringen in ruil voor strenger migratiebeleid met voorwaarden die vaak moeilijk zijn in te willigen.

Frontext en Mauritanie. Spanje heeft in 2006 hulp ingeroepen van EU voor de bewaking van de zuid-grenzen. Spanje heeft in de vorm van bilaterale hulpverlening veel materiaal gegeven aan Mauritanie ( en Senegal) om op zee mensen tegen te houden zoals speedboten, verrekijkers, helicopters. Tevens worden maritieme grensbewakers opgeleid en vinden er gezamenlijke tochten plaats van van de Guardia Civil en Mauritaanse bewakers. Het komt frequent voor dat Spaanse boten in de havens van Mauritanie liggen. Er is een grote militarisatie gaande. Mauritanie is evenals Senegal gevraagd haar grenzen dicht te houden. Frontex zelf patrouilleert binnen de 24 mijlszone van Senegal - op 3000 km afstand van Europa - om bootvluchtelingen tegen te houden. Middels Europese financiele hulp kwam het detentiecentrum in havenstad Nouadhibou in Mauretanie tot stand, bedoeld voor migranten onderschept op zee maar ook voor mensen die de intentie hebben de zee op te gaan. Op 1 april 2008 bezocht de AMDH dit detentiecentrum waar 28 mensen aanwezig waren (waarvan 27 onder de 30 jaar). Dertien van hen waren opgepikt op zee, vijf waren in voorbereiding van vertrek en de anderen waren opgepakt tijdens razzia's. Eén van de doelstellingen van het centrum is het achterhalen van de identiteit waarna uitzetting kan plaatsvinden aan de Senegalese en de Malinese grens. Invloed van Frontex beperkt zich niet tot kustlijn maar dringt door tot in de centra van landen en in de autonomie van Afrikaanse staten. Ander consequentie is de verdwijning van duizenden mensen op zee. Mensenrechtenorganisaties in Spanje hebben het over 4000 doden in 2006 onder mensen die trachtten de Canarische eilanden te bereiken. Dit cijfer is allang overschreden. Lijken spoelen aan in havens en aan de kust van Mauritanie.
De AMDH is aangaande Frontex de Mauretaanse overheid aan het interpelleren. Wat staat er in de geheime akkoorden met de EU en haar lidstaten? Waarom gedraagt de Mauretaanse overheid zich als gendarme van de EU?

Frontex in Warsaw
Amadou M'bow heeft nav een protestactie van de Transantional Chain of Migraterelated Actions bij het hoofdkantoor van Frontex in Warschau op 6 juni 2008 een gesprek gehad met directeur van Frontex Laitinen. Daar Frontex verantwoordelijk is voor de bewaking van de EU-grenzen vroeg Amadou of Mali en Mauretanie onderdeel zijn van de Europese Unie. Er zijn daar vooruitgeschoven grensposten in de Maghreb, in Mauritanie, in Mali welke geen onderdeel zijn van EU. Frontex zou volgens de directeur geen akkoorden hebben met Mauritanie, het zou gaan om 'bilaterale' overeenkomsten. Amadou stelde echter dat een deel van de budgetten afkomstig is van Frontex en de Europese Commissie. "Een Senegalese militair, verantwoordelijke voor grensbewaking, heeft onlangs gezegd dat al zijn activiteiten worden bekostigd met Frontex-geld vanuit Spanje" .De directeur van Frontex stelde hierop dat de belangrijkste zorg van Frontex is het waken over mensenrechten van betrokkenen. De praktijk die de AMDH meemaakt is in scherp contrast hiermee. De muur geschapen tussen EU en daarbuiten kost mensenlevens. Als laatste woord zei de directeur dat wat Frontex ook doet de grenzen nooit gesloten zullen zijn en dat mensen altijd Europa zullen binnendringen. Amadou stelde dat het er al 40 jaar contradicties zijn in communicatie tussen Europa en Afrikaanse landen. "In alle relatie die wij als Afrikanen onderhouden met EU hebben wij altijd het gevoel dat wij verongelijkt zijn. Niet alleen door Europa zelf maar ook door onze eigen leiders die als eerste verantwoordelijk zijn omdat zij uit onze naam spreken. In veel Afrikaanse landen zijn de leiders niet gekozen maar hebben ze zichzelf aan de macht geholpen. Eerste verkiezingen in Mauritanie dateren uit 2007. Al diegene van voor 2007 die van de EU de status hebben gekregen van transparant en legaal zijn dat nooit geweest. De inwoners van die landen weten dat. De toegenomen invloed van Frontex heeft nog niet geleid tot een echt debat en dat is een drama voor Afrika. De Afrikaanse leiders maken zich meer zorgen over de eigen positie en hebben zich nog niet bekommerd over toekomstverwachting van volkeren in Afrika. Hiertegenover hebben vele goede initiatieven uit Noord en Zuid elkaar gevonden in strijd voor open migratie." Als voorbeeld geeft Amadou het Euro-Afrika-netwerk in 2006 opgezet welk vruchten afwerpt zoals de sociale fora in Afrika en diverse mobilisaties. In october 2008 wordt in Parijs de tweede euro-afrikaanse inter-ministriële conferentie gehouden op gebied van migratie en ontwikkeling (Rabat II) waarbij door NGO's een tegentop wordt gehouden. "De EU is vastbesloten streng te zijn in grensbewaking, maar wij zijn vastbesloten om vrije circulatie van mensen mogelijk te maken."

Vraag uit publiek: "Is er vanuit mensenrechtenperspectief ook niet te zeggen dat bootslachtoffers ook slachtoffer zijn van maffia?"
Amadou: "De Europese politiek is verantwoordelijk voor deze mensenhandel-maffia. Als de jongeren de mogelijkheden hadden om visa te verkrijgen dan was die maffia er niet geweest."

Vraag: "Hoe staan andere mensen in Mauritanie tegenover de AMDH? Wordt het breed gedragen?"
Amadou: "Na 2007 onstond een xenofoob discours, typisch gevolg van het beleid van dichte grenzen. Zagen we ook in Marokko waar een open gastvrije maatschappij verwerd tot een gesloten maatschappij. Wat wij trachten is meer bewustwording te kweken onder de mensen. De xenofobe ontwikkeling is gevaarlijk voor Mauritanie een twee-kleuren land van witte en zwarte bevolking."

Vraag: "Is er een relatie met visvangst in de bilaterale verdragen, extra visrechten in de verkoop?"
Amadou: "Er is een vergunningensysteem dat je kunt verlenen aan een Spaanse vissersmaatschappij. Een van de eerste migratiestromen lieten mensen zich aannemen op een van die boten die terugkeerden na de vangst naar Spanje. Nu zijn er verdragen over de wateren tussen EU en Mauritanie om Europese vissers in de wateren te laten vissen."

Frontex in Marokko
Emmanuel Mbolela van de 'Association des Réfugiés et Demandeurs d'asile Congolais au Maroc' is een Kongolese vluchteling die jarenlang in Marokko gestrand was in zijn poging Europa te bereiken. Emmanuel ziet Frontex en het dichtgooien van de Europese grenzen als een investering in het doden van mensen.

"Voor ons in Marokko is Frontex het meest zichtbaar geworden in 2005 toen de hekken van de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla werden beklommen. Daar is toen ook geschoten. Na die gebeurtenissen zijn daar de muren opgetrokken. Niemand komt er meer doorheen. Mensen gaan nu niet meer via Ceuta en Melilla maar via Mauritanie of Senegal om de Canarische eilanden te bereiken. Een gevaarlijke route. Mensen in Marokko moeten dus ook deze route nemen. Dit betekent opnieuw een tocht door de woestijn, met vrouwen en kinderen, met gebrek aan water en voedsel, met groot risico van verkrachting op de route voor vrouwen. De route vanuit Mauritanie en Senegal is natuurlijk veel langer dus meer mensen sterven.
Ook in Marokko is de situatie moeilijker geworden. Zowel vluchtelingen als 'economische migranten' - een term die ik liever niet gebruik - zitten in dezelfde situatie. De UNHCR bepaalt daar of iemand vluchteling is of niet, maar in Marokko betekent dat niet dat je dan meer rechten hebt. Ook de mensen in procedure lopen risico opgepakt te worden in razzia's, 'dawn-raids'. Papieren worden verscheurd, mensen worden meegenomen en achtergelaten in een stuk niemandsland tussen de grens van Marokko en Algerije. Zonder enige bescherming slapen mensen in de buitenlucht, vaak koud in de winter, lopen ze het risico beroofd of verkracht te worden. Vanuit hier is het bijna onmogelijk om terug te komen want de trein neemt deze mensen niet mee terug naar Rabat of Cassablanca. Omdat ze niet met de trein kunnen reizen gaan ze lopen en is er dus opnieuw het risico bestolen te worden. Mensen proberen ook via Nador een stad in het noordoosten van Marokko de oversteek te maken naar Europa maar ook daar wordt geschoten op mensen. Op 28 april 2008 verdronken 28 migranten daar nadat de grenspolitie van Marokko een opblaasbootje lek stak.

Pijnlijk om de successen te horen van Frontex want voor ons is het vooral een verhaal van veel doden. Zoals Amadou zei sluit Europa akkoorden met Marokko zodat Marokko de bewakingsdienst wordt van Europa. Je moet weten dat Marokko geen mensenrechten respecteert. Gevolg is dat levens verspild worden. In Marokko is het dagelijks leven als migrant erg moeilijk want je mag niet werken, kinderen mogen niet naar school, er is geen toegang tot medische zorg, ziekenhuizen weigeren ons te behandelen in opdracht van de overheid want dit zou een aanzuigende werking hebben. In 2 maanden zijn er 12 migranten gestorven na weigering van ziekenhuizen hoewel zij in procedure waren of een UNHCR-status hadden.
In 2005 hebben we een organisatie opgericht van Congolose asielzoekers in Marokko, de 'Association des Réfugiés et Demandeurs d'asile Congolais au Maroc' en zijn de strijd aangegaan. Ons doel is de mensenrechten van de migranten te verdedigen maar zeker ook de rechten van de vrouwen. Wij hebben in Rabat een centrum opgericht waar kinderen onderwijs krijgen omdat ze op gewone Marokkaanse scholen niet worden toegelaten. Ook zijn we bezig met bewustwording, daar zwarte mensen in Marokko 2de-rangs mensen zijn. De pers zet ons neer als mensen die Marokko bevuilen, als een plaag. Daarom werken we samen met organisaties in Marokko en in Europa. Mensen uit Senegal, Mali, Nigeria en Ivoorkust hebben allen hun eigen verenigingen in Marokko."

Vraag: "Wie voeren de razzia's uit in de steden?"
Emmanuel: "De Marokaanse politie voeren de razzia's uit, als symbool naar Europa toe dat ze hun best doen. Bij staatsbezoeken wordt er altijs 'schoongemaakt' om te laten zien dat de investeringsgelden goed besteed worden."

Vraag: "Heeft Marokko een eigen vreemdelingenbeleid?"

Emmanuel: "Ja, gebaseerd op de Franse wet. Een restrictieve wet met wat mensenrechtenbepalingen zoals dat zwangere vrouwen niet mogen worden uitgezet. Maar op het moment van een razzia vergeet iedereen die bepalingen. Er zijn organisaties betaald door UNHCR om juridische bijstand te verlenen. Maar Marokkaanse overheid erkent nog steeds niet de vluchtelingenstatus. Dus we kunnen niet zoveel met die bijstand. "

Verzet tegen Frontex

Wat doen we met het fenomeen Frontex? Er is verzet in Afrika tegen Frontex. Hoe kunnen wij solidair zijn? Wat kunnen we doen in Nederland?

Vraag: "Wat vinden migranten van Frontex?"

Amadou: "Voor ons is er geen alternatief. Dit gaat over mensenrechten. Je moet gewoon weg uit een oorlogsgebied. Frontex als symbool is een van de vele barrieres die je onderweg tegenkomt en die je moet slechten."
Emmanuel: "In landen als Congo hebben we geen gekozen leiders. Van hen kun je zeggen dat ze zijn neergezet door de EU met verkiezingen die door de EU worden goedgekeurd, waarvan wij weten dat ze niet deugen. Dat is het eerste probleem. Probleem twee: De bilaterale verdragen gaan eigenlijk over het veiligstellen van de grondstoffen van het Afrikaanse continent wat al heel lang gebeurt. In eigen land heb je geen politieke vrijheid om dat aan de kaak te stellen. Je kijkt televisie en je ziet dat je in Europa wel wat kunt doen aan mensenrechten. Dat is onderdeel van het ideaal. Je wil naar het land waarin de mensenrechten worden gerespecteerd. Frontex is onderdeel van het probleem om dat te bereiken. Daarom verzetten we ons tegen Frontex."

Esther: "Het verzet tegen Frontex moet nog vorm krijgen in Europa. Activisten in Europa zijn zich aan het orienteren hoe ze het moeten aanpakken. Vandaag keken we naar het verzet in Afrika wat een aanknopinspunt biedt voor ons. Waar kunnen we hen ondersteunen?"

Amadou: "Om te beginnen, wij willen dat Frontex ophoudt te bestaan. Dat is geen utopisch inzicht.
Als het publiek in Europa goed geinformeerd is, kunnen zij gemobiliseerd worden om hun regering te interpelleren. Omdat je niet wilt dat je belastinggeld wordt gespendeerd aan dit soort programma's die een hele generatie die dood injagen. We hebben heus wel macht over onze vertegenwoordigers om ze te dwingen hier mee te stoppen. Concreet voorbeeld: de gezamenlijk georganiseerde actiedagen in Warschau. Middels bewustwording van de Poolse bevolking weten veel mensen in Polen nu wat Frontex is en dat het hoofdkantoor in Warschau is. We hopen dat volgende keer meer mensen meekomen, ook uit Oosteuropse landen. Internationale samenwerking is belangrijk voor ons. Met het Euro-Afrikaanse netwerk ondersteunt men elkaar. De politieke steun is hier het belangrijkst: de wil om samen te werken en samen vorm te geven aan onze idealen."

Warschau was het begin van een campagne tegen Frontex. Ook in Nederland moeten we nadenken over hoe actie te voeren. In augustus 2008 is tijdens het actiekamp bij het Hamburgs vliegveld tegen Europese uitzettingen naar Afrika een actiedag tegen Frontex. Frontex houdt bij de Federale Politie Academie in Lübeck dichtbij Hamburg trainingen over uitzettingen.

Stichting LOS en All Included gaan na de zomer aandacht geven aan Frontex en grensbewaking in de Amsterdamse Balie. Tevens zal op het Europees Sociaal Forum in Malmoe in September ook aandacht geschonken aan Frontex.


Organisatie van de bijeenkomst: all included en stichting LOS (http://www.stichtinglos.nl) in samenwerking met het Messiaans Beraad

Meer informatie over Frontex: frontexwatch

Meer informatie over de campagne tegen Frontex: http://www.noborder.org

"Mauritania: Arrest and Collective Expulsions of Migrants Denied Entry into Europe", july '08 by Amnesty International (pdf)