Vijf uitgeprocedeerde asielzoekers zijn vanmiddag tijdens het sporten ontsnapt vanaf de bajesboot aan de Achtersluispolder in Zaandam. Dat heeft de politie Zaanstreek-Waterland bekendgemaakt. Twee van de vijf konden vrijwel meteen weer worden opgepakt, de overige drie zijn niet gevonden.

Tips
De politie zocht met helikopter, speurhonden en een speedboot van de Korps landelijke politiediensten (KLPD) naar het drietal. Volgens de politie kwamen er tips binnen ‘van mensen in de omgeving die verdachte personen hebben gezien die met een nat pak op de vlucht leken te zijn'. Desondanks zijn de drie niet gevonden en is de zoektocht inmiddels gestaakt.

'Als we ze hadden kunnen vinden, zouden ze nu wel zijn gevonden,' zegt politiewoordvoerder Marike Boersma tegen elsevier.nl. 'Maar op een gegeven moment moet je stoppen, het kost veel te veel capaciteit. Bovendien zijn deze drie mannen niet gevaarlijk. Als het om illegale criminelen was gegaan was het een ander verhaal geweest.'

Gebeten
De vijf ontsnapten rond 13.30 uur aan hun bewakers tijdens het sporten op een luchtplaats. Een van de asielzoekers die wel konden worden aangehouden is volgens Boersma gebeten door een politiehond. 'Hij is gebeten in arm en been. De man schopte tegen de hond en dat pikken de honden niet.' De aangehouden asielzoekers zijn overigens weer teruggebracht naar de bajesboot.

Het is niet duidelijk welke nationaliteit de ontsnapte illegalen hebben.

OEFENEN OP ILLEGALEN

GRIJP ZE

Vrij Nederland, 24 mei 2008

De manier waarop de politie uitpakte, deed vermoeden dat op 2 mei vuurgevaarlijke tbs'ers waren ontsnapt in de Zaanstreek. Waarom zoveel mannen opgetrommeld?

Door Robert van de Griend

Het was drie dagen voor Bevrijdingsdag toen op de bajesboten in Zaandam vijf illegale vreemdelingen besloten dat ze lang genoeg hadden vastgezeten. Met hun verwijdering uit Nederland in zicht, en de karige omstandigheden waarin ze die moesten afwachten - de bewegingsvrijheid, de ontspanningsmogelijkheden, de medische zorg, het eten, het contact met de bewakers; het was allemaal niets om heimwee naar te krijgen - was voor de mannen iedere dag op de drijvende gevangenis er een te veel. Omstreeks half twee 's middags zagen ze hun kans schoon.

Tijdens het uurtje sporten in de sportkoepels op de kade wisten ze een deur te forceren. Via de achterkant van het terrein vluchtten de mannen, onder wie Surinamers en Marokkanen, het aangrenzende industriegebied op; ieder voor zich een bestaan in de illegaliteit tegemoet.

Maar wat daarna gebeurde, wekte de indruk dat er veel méér aan de hand was dan de ontsnapping van vijf mannen die slechts een gebrek aan de juiste papieren kon worden aangerekend. Wie niet beter wist, moet hebben gedacht dat er vijf vuurgevaarlijke tbs'ers waren uitgebroken. Met maar liefst twintig agenten uit de regio Zaanstreek-Waterland, vier agenten uit de regio Amsterdam, vijf speurhonden, een rubberboot, een speedboot en een helikopter werd de hele omgeving uitgekamd. Scheepswerven werden afgezocht, fabrieken binnengevallen, binnenvaartschepen geïnspecteerd, en vrachtwagens en personenauto's werden staande gehouden.
Al snel hield de politie op het industrieterrein twee illegalen aan. Eén ervan werd aangetroffen onder een vrachtwagen, hangend net boven de grond. Toen hij de speurhond die hem had gevonden van zich probeerde af te houden, werd hij in zijn arm en been gebeten. Twee andere illegalen, die zich verderop langs een oever hadden verscholen, werden rond vijf uur in de kraag gevat op aanwijzing van omwonenden, die mannen met natte pakken hadden zien rennen.

'Ik heb begrepen dat het allemaal wel meeviel,' zegt de Zaanse wethouder Harm Jan Egberts, medeverantwoordelijk voor de bajesboten, als hem een paar dagen later wordt gevraagd of het politieoptreden niet enigszins buiten proportie was. 'Ik las een krantenbericht waarin het woord "klopjacht" werd gebruikt. Voor mij is dit een standaardprocedure.' Politiewoordvoerder Marike Boersma spreekt aanvankelijk over een 'landelijk protocol'. Maar uit een gecombineerd verslag van het politieoptreden dat ze dit weekblad later doet toekomen, blijkt dat de gang van zaken niet standaard was. 'Onze meldkamer weet niets van een protocol landelijke ontsnapping,' schrijft een woordvoerder van de Koninklijke Landelijke Politie Diensten (KLPD), die op verzoek van Zaanstreek-Waterland boten en een helikopter had gestuurd. De massale politie-inzet bleek vooral het gevolg van eigenstandig handelen in de regio.

Waarom werden zoveel mannen opgetrommeld? Waren ze bang dat de illegalen kwaad zouden uitrichten? Sluimerde er polderxenofobie? Of hadden de agenten iets goed te maken vanwege de laatste keer dat ze bij de bajesboten hadden moeten optreden? April 2007 haalden activisten met betonscharen honderdvijftig meter hekwerk rond het complex naar beneden. De politie stond erbij en keek ernaar. Dat kwam het korps op beschimpingen en Kamervragen van de Partij voor de Vrijheid te staan.

Dubbele bezetting
De werkelijkheid blijkt banaler. 'De ontsnapping vond plaats toen de ochtenddienst overging in de middagdienst, en we dus een dubbele bezetting hadden,' luidt de definitieve verklaring van Marike Boersma. 'Bovendien waren er geen andere dringende zaken.' De melding 'ontsnapping' deed bij het korps alle bellen rinkelen, maar gezien het ongevaarlijke karakter van de illegalen, erkent de woordvoerder, was het achteraf 'misschien niet direct nodig' om zoveel manschappen in te zetten, en ook nog zoveel versterking te vragen. 'Toen duidelijk werd om wat voor mensen het ging, is overwogen de actie eerder af te blazen. Maar het werd tevens een soort oefensituatie. Zo vaak komt een ontsnapping ook weer niet voor.'

De opgepakte illegalen werden direct naar de bajesboten teruggebracht. Daar kregen ze volgens een woordvoerder van Justitie 'disciplinaire maatregelen' opgelegd. Welke? Dat wil hij niet zeggen. In vreemdelingenbewaring wordt ernstige schending van de regels doorgaans bestraft met een verblijf in de isoleercel.

Hoe de illegalen erin slaagden de deur van de sportkoepels te forceren, wil de woordvoerder evenmin zeggen. Ook Willem van der Sluis, ontwerper van de koepels, wil het weten. 'Ik ben benieuwd, want er zijn plannen om ook koepels in een Rotterdamse gevangenis neer te zetten,' zegt hij. Op een e-mail naar de directrice van de boten heeft hij niets gehoord. Anderhalve week geleden ging hij zelf een kijkje nemen. 'Met een bootje voer ik erlangs en nam foto's. Onmiddellijk verschenen beveiligers en een politieboot kwam vol gas op me af, het was net Miami Vice. Iedereen deed heel zenuwachtig. Mijn foto's moest ik wissen. Bleek dat ik me precies bevond aan de zijde waar die mannen waren ontsnapt.'

Een van de illegalen, een Surinamer, is nog spoorloos. De Zaanse politie zoekt niet meer. 'Die persoon kan al in Duitsland of weet ik veel waar zitten,' zegt Marike Boersma. 'Het is bovendien geen crimineel. In Nederland lopen zoveel illegalen rond. Daar wordt ook weinig actie tegen ondernomen.'
Illegalen?

Er komt een onderzoek naar de naar de populatie op de Zaanse bajesboten.Volgens de Zaanse linkse splinterpartij ROSA bevinden zich op de boten asielzoekers en uitgeprocedeerde asielzoekers. ROSA zegt veertien dossiers van advocaten hierover te hebben. Dat zou een schending betekenen van afspraken tussen de gemeente Zaanstad en Justitie dat alleen illegalen op de boten worden vastgezet. Wethouder Harm Jan Egberts, medeverantwoordelijk voor het detentiecentrum, geeft toe dat soms vreemdelingen worden vastgezet die nog in de asielprocedure zitten, maar die worden volgens hem vrijgelaten zodra Justitie de fout ontdekt. Egberts erkent dat er ook uitgeprocedeerde asielzoekers op de boten zitten, maar hun procedure zou lang geleden zijn gestaakt. Zij moeten daarom tot de illegalen worden gerekend, vindt hij. De uitzonderingsclausule in de afspraken met Justitie gold volgens hem alleen de 26.000 die nu onder het generaal pardon vallen. ROSA, SP en GroenLinks ontkennen dat dat voorbehoud is gemaakt.